Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, διακεκριμένος ακαδημαϊκός, κοινωνιολόγος και μία από τις σημαντικότερες μορφές των κοινωνικών και πολιτικών επιστημών στην Ελλάδα. Με διεθνή πανεπιστημιακή παρουσία, πλούσιο συγγραφικό έργο και μακρά συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο, συνέδεσε το όνομά του με τη μελέτη της ελληνικής κοινωνίας, του κράτους και των πολιτικών και κοινωνικών μετασχηματισμών της μεταπολεμικής περιόδου.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε ακαδημαϊκός με διαδρομή που ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα, διδάσκοντας και πραγματοποιώντας έρευνα σε ορισμένα από τα σημαντικότερα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ευρώπης και των ΗΠΑ. Από το Παρίσι και το Yale έως το Princeton και το Columbia, η επιστημονική του πορεία αναπτύχθηκε παράλληλα με τη σταθερή παρουσία του στην ελληνική πανεπιστημιακή και πνευματική ζωή. Το τελευταίο «αντίο» έχει προγραμματιστεί για αύριο, Τετάρτη (19.08.2026), στη Ριτσώνα.
Από τη Νομική Αθηνών στο Παρίσι και το Yale
Γεννημένος στην Αθήνα το 1937, προερχόταν από οικογένεια με παρουσία στη νομική και πολιτική ζωή της χώρας. Παππούς του ήταν ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, καθηγητής Ποινικού Δικαίου στη Νομική Σχολή Αθηνών, ενώ πατέρας του ήταν ο δικηγόρος και πολιτικός Άγγελος Τσουκαλάς.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς αποφοίτησε από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1958 και στη συνέχεια στράφηκε στη Φιλοσοφία του Δικαίου και την Κοινωνιολογία, ακολουθώντας μια διεπιστημονική πορεία που επρόκειτο να καθορίσει το επιστημονικό έργο του.
Πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Χαϊδελβέργη το 1959-1960, στο Μόναχο το 1960-1961, στο Παρίσι το 1963-1964 και στο Yale το 1966. Απέκτησε τον τίτλο Docteur ès Lettres et Sciences Humaines από το Πανεπιστήμιο Panthéon-Sorbonne (Paris 1), με τη διάκριση «mention très honorable».
Κωνσταντίνος Τσουκαλάς: Η μακρά πανεπιστημιακή διαδρομή
Η ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία συνδέθηκε αρχικά με τη Γαλλία. Από το 1969 έως το 1981 δίδαξε στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Paris VIII Vincennes, αρχικά ως βοηθός και επίκουρος καθηγητής και στη συνέχεια ως καθηγητής.
Το 1981 επέστρεψε στην Ελλάδα και ανέλαβε καθηγητής Κοινωνιολογίας στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου παρέμεινε έως το 1985.
Την ίδια χρονιά μετακινήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αναλαμβάνοντας τη θέση του καθηγητή Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης. Παρέμεινε στη θέση έως το 2004 και διετέλεσε επίσης πρόεδρος του Τμήματος, ενώ μετά την ολοκλήρωση της τακτικής διδακτικής του θητείας ανακηρύχθηκε ομότιμος καθηγητής.
Παράλληλα, δίδαξε ως επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων τα Panthéon-Sorbonne, Princeton, Columbia, City University of New York, Bosporus στην Κωνσταντινούπολη και UAM Iztapalapa στην Πόλη του Μεξικού.
Το 2009 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Κρήτης και το 2011 του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Η παρουσία του στην κοινωνική έρευνα
Εξίσου μακρά υπήρξε η διαδρομή του στην έρευνα. Την περίοδο 1964-1967 εργάστηκε ως επιστημονικός συνεργάτης του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), ενώ από το 1966 έως το 1968 υπήρξε Senior Research Fellow στο Yale. Ακολούθησε, το 1968-1969, η παρουσία του στο γαλλικό Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS).
Η σχέση του με το ΕΚΚΕ συνεχίστηκε τις επόμενες δεκαετίες. Διετέλεσε γενικός διευθυντής του Κέντρου από το 1981 έως το 1989 και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του από το 1993 έως το 1995, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της κοινωνικής έρευνας στην Ελλάδα.
Σε διεθνές επίπεδο, υπήρξε επικεφαλής της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κοινωνική Ανάπτυξη την περίοδο 1994-1996 και μόνιμο μέλος του «Carrefour européen des sciences et la culture», που είχε οργανωθεί από την Ευρωπαϊκή Ενωση υπό την προεδρία του Ζακ Ντελόρ. Είχε επίσης συμμετάσχει στην Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής.
Το συγγραφικό έργο και η δημόσια παρουσία
Το επιστημονικό και συγγραφικό έργο του Κωνσταντίνου Τσουκαλά επικεντρώθηκε στη νεότερη ελληνική ιστορία, την πολιτική κοινωνιολογία, τη συγκρότηση και λειτουργία του κράτους, τις κοινωνικές τάξεις και τους ιδεολογικούς μηχανισμούς.
Μέσα από τις μελέτες του επιχείρησε να φωτίσει τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής κοινωνικής και πολιτικής συγκρότησης, εντάσσοντάς τες ταυτόχρονα στο ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο. Τα έργα του αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για γενιές φοιτητών και ερευνητών των κοινωνικών επιστημών.
Παράλληλα, διατήρησε ενεργή παρουσία στον δημόσιο διάλογο, συμμετέχοντας σε εκατοντάδες συνέδρια, διαλέξεις και επιστημονικές συναντήσεις στην Ελλάδα, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Αυστραλία.
Διετέλεσε ακόμη πρόεδρος και μέλος επιστημονικών ιδρυμάτων, επιτροπών και οργανισμών, ενώ τιμήθηκε για τη συνολική προσφορά του στις κοινωνικές επιστήμες και τα γράμματα.
Η πολιτική διαδρομή και η εκλογή με τον ΣΥΡΙΖΑ
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή του πορεία, ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε ενεργή παρουσία και στην πολιτική. Στα χρόνια της Μεταπολίτευσης υπήρξε στέλεχος του ΚΚΕ Εσωτερικού, ενώ τοποθετούνταν στη φιλοΠΑΣΟΚική τάση του κόμματος. Το 1985 είχε επιδοκιμάσει τη λεγόμενη «ρήξη της 9ης Μαρτίου» του Ανδρέα Παπανδρέου με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τη διαδικασία συνταγματικής αναθεώρησης που ακολούθησε.
Την ίδια περίοδο άσκησε κριτική στο ΚΚΕ Εσωτερικού για ελιτισμό και απομάκρυνση από την κοινωνία, περιγράφοντάς το ως «ένα είδος κοσμικο-διανοουμενίστικης λέσχης, μακριά από τους προβληματισμούς της κοινωνίας».
Δεκαετίες αργότερα, στις βουλευτικές εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, τέθηκε επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ και εξελέγη βουλευτής.
Η πολιτική σκέψη και οι παρεμβάσεις του παρέμειναν ενεργές και τα επόμενα χρόνια. Το 2018, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 ετών από τον Μάη του ’68, επιχείρησε μια κριτική αποτίμηση των κοινωνικών κινημάτων που γεννήθηκαν εκείνη την περίοδο. Αναγνώριζε ότι η απόρριψη των γραφειοκρατικών και αυταρχικών δομών της παραδοσιακής Αριστεράς ήταν αναγκαία, υποστήριζε όμως ότι η έμφαση στην απόλυτη οριζοντιότητα και στην ελευθεριακή αντίληψη οδήγησε, σε ορισμένες περιπτώσεις, τα νέα κοινωνικά κινήματα σε πολιτικά αδιέξοδα.
Πηγή: www.newsit.gr